1. Bối cảnh chính sách và yêu cầu đặt ra

Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2030 được xác lập tại Kết luận số 48-KL/TW (30/01/2023) và thể chế hóa bởi Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15. Hai văn kiện này xác định mục tiêu tinh gọn, nâng cao hiệu lực–hiệu quả bộ máy, đồng thời yêu cầu có cơ chế, chính sách đặc thù bảo đảm quyền lợi cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động bị tác động.

Đáp ứng yêu cầu đó, Chính phủ ban hành Nghị định 178/2024/NĐ-CP (31/12/2024, hiệu lực 01/01/2025), quy định các nhóm chính sách: nghỉ hưu, thôi việc; thôi giữ chức vụ hoặc bổ nhiệm chức vụ thấp hơn; tăng cường đi công tác cơ sở; trọng dụng nhân tài; đào tạo, bồi dưỡng sau sắp xếp… Sau đó, Nghị định 67/2025/NĐ-CP (15/03/2025) sửa đổi, bổ sung để mở rộng đối tượng, làm rõ nhiều kỹ thuật tính, và điều khoản chuyển tiếp với Nghị định 29/2023/NĐ-CP.

Song song, Quốc hội thông qua Luật Cán bộ, công chức 2025 (số 80/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025) - một nền tảng pháp lý mới cần được “đồng bộ” với các nghị định nhân sự tác động bởi sắp xếp tổ chức.

2. Khung pháp lý điều chỉnh – tiếp cận theo nhóm chế định

Thứ nhất, chính sách trong sắp xếp bộ máy: Nghị định 178/2024/NĐ-CP và Nghị định 67/2025/NĐ-CP

Nghị định 178/2024/NĐ-CP thiết kế trọn gói các chính sách nêu trên; Nghị định 67/2025/NĐ-CP bổ sung, làm rõ đối tượng (kể cả lao động hợp đồng trong cơ quan, đơn vị) và điều khoản chuyển tiếp với các hồ sơ đang xử lý theo Nghị định 29/2023/NĐ-CP, bảo đảm “không thiệt” khi thời điểm nghỉ/giải quyết sau 01/01/2025.

Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư 01/2025/TT-BNV hướng dẫn phương pháp xác định tiền lương tháng hiện hưởng để tính chế độ; nguyên tắc làm tròn thời gian; cách tính với trường hợp nghỉ ốm, nghỉ không lương; và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng sau sắp xếp.

Thứ hai, quan hệ với chính sách tinh giản biên chế: Nghị định 29/2023/NĐ-CP

Nghị định 29/2023/NĐ-CP là “trục dọc” về tinh giản biên chế đến hết 31/12/2030. Nghị định 178/2024/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 67/2025/NĐ-CP) là “trục ngang” khi sắp xếp tổ chức bộ máy. Điều khoản chuyển tiếp (được Bộ Nội vụ hướng dẫn) cho phép các trường hợp đang xử lý theo Nghị định 29/2023/NĐ-CP nhưng chưa có quyết định hoặc thời điểm nghỉ sau 01/01/2025 thì áp dụng Nghị định 178/2024/NĐ-CP để bảo đảm quyền lợi.

Thứ ba, căn cứ tiền lương – phụ cấp – quỹ chi trả

Từ 01/7/2024, mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng/tháng theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP; Bộ Tài chính có Thông tư 62/2024/TT-BTC hướng dẫn nguồn và phương thức chi trả. Đây là căn cứ trực tiếp khi xác định tiền lương tháng hiện hưởng và kinh phí thực hiện chính sách theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP.

Thứ tư, nghỉ hưu (đúng tuổi/ trước tuổi) và thôi việc

Tuổi nghỉ hưu và lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu là theo Nghị định 135/2020/NĐ-CP. Khi nghỉ hưu trước tuổi theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP, việc tính thời gian làm tròn tháng lẻ và xác định tiền lương tháng hiện hưởng tuân thủ hướng dẫn của Bộ Nội vụ; tiền lương cơ sở lấy của tháng trước liền kề tháng nghỉ việc.

Thứ năm, thôi giữ chức vụ, bổ nhiệm chức vụ thấp hơn; điều động đi cơ sở; trọng dụng nhân tài

Các chế định này được quy định trong Nghị định 178/2024/NĐ-CP và được Nghị định 67/2025/NĐ-CP mở rộng, đồng thời phải bảo đảm thống nhất với các quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức (Nghị định 90/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 48/2023/NĐ-CP).

Đối với tăng cường đi công tác cơ sở hoặc bố trí đến địa bàn đặc biệt khó khăn, cần đồng thời áp dụng chính sách vùng theo Nghị định 76/2019/NĐ-CP (phụ cấp thu hút, lâu năm, trợ cấp lần đầu, thanh toán đi lại…).

Thứ sáu, đào tạo, bồi dưỡng sau sắp xếp

Nghị định 101/2017/NĐ-CP (đào tạo, bồi dưỡng CBCCVC) và Nghị định 89/2021/NĐ-CP (sửa đổi), kết hợp hướng dẫn chi tiết của Thông tư 01/2025/TT-BNV đối với trường hợp sắp xếp tổ chức. Các quy định này tạo cơ sở để “chuyển vị trí nhưng không mất năng lực”, tái bố trí hiệu quả sau tinh gọn.

Thứ bảy, quan hệ lao động, hợp đồng và bảo hiểm thất nghiệp

Với người lao động theo hợp đồng trong cơ quan, đơn vị bị tác động, áp dụng Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP về điều kiện lao động, quan hệ lao động (chấm dứt hợp đồng, trợ cấp thôi việc…). Đồng thời, chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo Luật Việc làm 2013 và Nghị định 61/2020/NĐ-CP được kích hoạt khi đủ điều kiện, bảo đảm “lưới an sinh kép” cùng trợ cấp theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP.

Thứ tám, bố trí, quản lý, kỷ luật sau sắp xếp

Việc tuyển dụng, sử dụng, quản lý CBCC/viên chức sau sắp xếp tiếp tục theo các nghị định “xương sống”: 138/2020/NĐ-CP (công chức) — đã được sửa đổi bởi 116/2024/NĐ-CP; 115/2020/NĐ-CP (viên chức); cùng Nghị định 112/2020/NĐ-CP về kỷ luật. Những văn bản này là “điểm tựa” để tái bố trí, kiện toàn bộ máy sau tinh gọn.

3. Phân tích – đối chứng các chế độ, chính sách chủ đạo

- Chính sách nghỉ hưu trước tuổi và thôi việc: tính đúng, tính đủ:

Đối chiếu Nghị định 178/2024/NĐ-CP (được Nghị định 67/2025/NĐ-CP bổ sung) với Nghị định 29/2023/NĐ-CP: Nghị định 178/2024/NĐ-CP thiết kế cho tình huống sắp xếp bộ máy, còn Nghị định 29/2023/NĐ-CP cho tinh giản biên chế theo tiêu chí cá nhân (chưa đáp ứng chuẩn, năng lực, sức khỏe, có 2 năm liên tiếp xếp loại không hoàn thành...). Điều khoản chuyển tiếp đảm bảo nếu hồ sơ đang thực hiện theo Nghị định 29/2023/NĐ-CP nhưng chưa có quyết định và thời điểm nghỉ sau 01/01/2025 thì chuyển sang Nghị định 178/2024/NĐ-CP.

Về cách tính: tiền lương tháng hiện hưởng = hệ số lương ngạch/bậc/chức vụ × lương cơ sở + các khoản phụ cấp tính theo lương, lấy mức lương cơ sở của tháng liền kề trước tháng nghỉ việc; thời gian lẻ làm tròn 0,5 năm/1 năm theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ.

- Thôi giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý hoặc bổ nhiệm chức vụ thấp hơn:

Chuẩn mực đánh giá - xếp loại là căn cứ quan trọng khi bố trí lại; các tiêu chí và hệ quả xếp loại theo Nghị định 90/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi Nghị định 48/2023/NĐ-CP) phải được vận dụng đồng bộ để tránh “giáng chức cơ học”, bảo đảm nguyên tắc công vụ dựa trên vị trí việc làm và kết quả đầu ra.

- Tăng cường đi công tác cơ sở và chính sách vùng:

Khi tăng cường cán bộ về cơ sở (đặc biệt địa bàn khó khăn) theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP, lợi ích hợp pháp về phụ cấp, trợ cấp theo Nghị định 76/2019/NĐ-CP phải được cộng hưởng, tránh triệt tiêu động lực. Đây là điểm cần quán triệt trong quy trình nhân sự địa phương.

- Đào tạo, bồi dưỡng, chuyển đổi năng lực sau sắp xếp

Khung Nghị định 101/2017/NĐ-CP và Nghị định 89/2021/NĐ-CP quy định chương trình, tiêu chuẩn, quản lý đào tạo; Thông tư 01/2025/TT-BNV xác định rõ đối tượng, nội dung, cách thức tổ chức bồi dưỡng “sau sắp xếp”. Kiến nghị đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, quản trị theo vị trí việc làm để tương thích Luật Cán bộ, công chức 2025.

4. Những vấn đề pháp lý đặt ra

(i) Chồng lấn đối tượng – phạm vi áp dụng giữa Nghị định 178/2024/NĐ-CP và Nghị định 29/2023/NĐ-CP. Dù điều khoản chuyển tiếp đã được hướng dẫn, thực tiễn vẫn phát sinh hồ sơ “đang 29/2023, chuyển Nghị định 178/2024/NĐ-CP” cần thống nhất quy trình, mốc thời gian và cách xác định phương án tối ưu cho người thụ hưởng.

(ii) Căn cứ “tiền lương tháng hiện hưởng”. Nhiều trường hợp có nghỉ ốm, nghỉ không lương, phụ cấp biến động; việc xác định tháng lương làm căn cứ và danh mục phụ cấp được tính cần bám đúng Thông tư 01/2025/TT-BNV và giải đáp của Bộ Nội vụ để tránh khiếu kiện.

(iii) Phối hợp giữa trợ cấp theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP và bảo hiểm thất nghiệp. Cần hướng dẫn mẫu “bản đồ quyền lợi” để người lao động theo hợp đồng hiểu rõ quan hệ giữa trợ cấp thôi việc (BLLĐ), trợ cấp thất nghiệp (Luật Việc làm) và các khoản của Nghị định 178/2024/NĐ-CP, tránh trùng lặp/thiếu thụ hưởng.

(iv) Đồng bộ hóa với Luật Cán bộ, công chức 2025. Một số thuật ngữ, cơ chế quản lý theo vị trí việc làm và hồ sơ CBCC theo luật mới đòi hỏi rà soát, cập nhật ở cấp nghị định và thông tư.

(v) Nguồn lực thực thi và trách nhiệm tài chính. Nghị định 73/2024/NĐ-CP và Thông tư 62/2024/TT-BTC đã quy định nguồn và phương thức chi nhưng cần “đường dẫn” rõ hơn từ dự toán đến quyết toán đối với kinh phí chi trả chế độ theo từng trường hợp sắp xếp.

(vi) Nhận diện “đơn vị trực tiếp thực hiện sắp xếp”. Thực tiễn sáp nhập các đơn vị sự nghiệp (giáo dục, y tế) cho thấy cần định nghĩa vận dụng thống nhất để xác định đúng đối tượng chính sách.

5. Kiến nghị hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện

Một là, chuẩn hóa “bản đồ tính quyền lợi” điện tử: Bộ Nội vụ công bố công cụ tính trực tuyến (lồng ghép Nghị định 178/2024/NĐ-CP, Nghị định 67/2025/NĐ-CP; Nghị định 73/2024/NĐ-CP; Nghị định 135/2020/NĐ-CP; Thông tư 01/2025/TT-BNV) để các cơ quan nhập dữ liệu lương – phụ cấp – thời gian và xuất kết quả, mẫu biểu, quyết định. (Căn cứ pháp lý đã có, cần giải pháp kỹ thuật và tiêu chuẩn dữ liệu.)

Hai là, hướng dẫn liên thông với bảo hiểm thất nghiệp: Bộ LĐ-TB&XH phối hợp Bộ Nội vụ ban hành “quy trình một cửa” đối với người lao động theo hợp đồng, làm rõ trình tự hưởng trợ cấp thất nghiệp song hành hoặc tiếp nối các khoản theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP, tránh chồng lấn.

Ba là, đồng bộ với Luật Cán bộ, công chức 2025: Rà soát, cập nhật thuật ngữ, hồ sơ điện tử, đánh giá theo vị trí việc làm; bổ sung hướng dẫn chuyển xếp vị trí sau sắp xếp, bảo đảm không “tụt hạng kỹ thuật” do thay đổi mô hình tổ chức.

Bốn là, bảo đảm chính sách vùng khi tăng cường cơ sở: Quy định rõ cơ chế cộng hưởng giữa Nghị định 178/2024/NĐ-CP và 76/2019/NĐ-CP, tránh bỏ sót phụ cấp đặc thù khi điều động về địa bàn khó khăn.

Năm là, quy chế đối thoại và giám sát: Áp dụng nghiêm các quy định về đánh giá – xếp loại và kỷ luật để xử lý minh bạch các trường hợp không đồng thuận; thiết kế kênh giải đáp chính sách tập trung theo từng nhóm trường hợp điển hình.

Sáu là, nâng tầm đào tạo tái bố trí: Triển khai chương trình bồi dưỡng bắt buộc sau sắp xếp theo Nghị định số 101/2017/NĐ-CP và Nghị định số 89/2021/NĐ-CP, ưu tiên kỹ năng số, quản trị công dựa trên vị trí việc làm; kết nối ngân sách đào tạo với lộ trình nhân sự sau sắp xếp.

6. Kết luận

Tinh gọn tổ chức bộ máy là một “cách mạng quản trị công” chỉ thành công khi chính sách nhân sự đủ bao quát, dự đoán trước tình huống và được thực thi nhất quán. Nghị định 178/2024/NĐ-CP (sửa đổi 67/2025/NĐ-CP) đã mở ra khung chính sách hiện đại, song để đi vào cuộc sống cần đồng bộ với Luật Cán bộ, công chức 2025, luật lao động – việc làm, chế độ lương cơ sở và các quy định chuyên ngành. Tư duy chính sách nên chuyển từ “chi trả một lần” sang quản trị vòng đời vị trí việc làm, kết hợp đào tạo – tái bố trí – an sinh, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và giữ vững chất lượng đội ngũ phục vụ Nhân dân.

Tài liệu tham khảo

1. Nghị định 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ về chính sách, chế độ đối với CBCCVC, NLĐ và lực lượng vũ trang trong sắp xếp tổ chức bộ máy; hiệu lực 01/01/2025.

2. Nghị định 67/2025/NĐ-CP ngày 15/03/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 178/2024/NĐ-CP.

3. Nghị định 29/2023/NĐ-CP ngày 03/6/2023 về tinh giản biên chế (áp dụng đến hết 31/12/2030).

4. Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 (12/7/2023) về sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2030.

5. Kết luận 48-KL/TW (30/01/2023) của Bộ Chính trị về tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2030.

6. Thông tư 01/2025/TT-BNV (17/01/2025) hướng dẫn thực hiện chính sách, chế độ theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP.

7. Nghị định 73/2024/NĐ-CP (30/6/2024) quy định mức lương cơ sở và chế độ tiền thưởng; hiệu lực 01/7/2024; cùng Thông tư 62/2024/TT-BTC hướng dẫn nguồn và phương thức chi.

8. Nghị định 135/2020/NĐ-CP (18/11/2020) quy định tuổi nghỉ hưu và lộ trình điều chỉnh.

9. Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14) và Nghị định 145/2020/NĐ-CP.

10. Luật Việc làm 2013 (Luật số 38/2013/QH13) và Nghị định 61/2020/NĐ-CP về bảo hiểm thất nghiệp.

11. Nghị định 90/2020/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại CBCCVC và Nghị định 48/2023/NĐ-CP sửa đổi.

12. Nghị định 76/2019/NĐ-CP về chính sách đối với CBCCVC công tác ở vùng đặc biệt khó khăn.

13. Nghị định 138/2020/NĐ-CP (và Nghị định 116/2024/NĐ-CP sửa đổi) về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức.

14. Nghị định 115/2020/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.

15. Luật Cán bộ, công chức 2025 (Luật số 80/2025/QH15).

theo Thạc sĩ HÀ SỸ NGUYÊN

Học viện Báo chí và Tuyên truyền 

Tạp chí luật sư VN

https://vnexpress.net/usd-mat-gia-truoc-them-fed-giam-lai-suat-4939997.html