Căn cứ dự thảo Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp 2013, Hiến pháp sẽ được sửa đổi, bổ sung ở các Điều 9, Điều 10, khoản 1 Điều 84, Điều 110, khoản 2 Điều 111, khoản 2 Điều 112, khoản 1 Điều 114 và khoản 2 Điều 115 Hiến pháp 2013.

Sau khi nghiên cứu dự thảo Nghị quyết, đối chiếu với một số kinh nghiệm thực tiễn, tác giả xin đóng góp ý kiến ở một số điều sau đây: Điều 9; khoản 1 Điều 84 và khoản 1 Điều 114.

Thứ nhất, tại Điều 9, dự thảo Nghị quyết đề xuất sửa đổi như sau:

“1. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thể hiện ý chí, nguyện vọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân đến các cơ quan nhà nước; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Tác giả cho rằng, về “thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam”, ngoài các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội… còn có tổ chức chính trị, xã hội – nghề nghiệp (như Hội Nhà báo, Hội Luật gia, Hội Văn học Nghệ thuật,…). Lấy ví dụ, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam (ở Trung ương) và , Hội Văn học nghệ thuật ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Theo Điều 2 Điều lệ Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định 584/QĐ-TTg năm 2022 quy định như sau:

“Tôn chỉ, mục đích

1. Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam (sau đây gọi tắt là Liên hiệp) là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, đại diện cho các tổ chức thành viên có cùng tôn chỉ, mục đích, có tư cách pháp nhân, gồm: các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành trung ương, các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (các Hội Văn học nghệ thuật địa phương) và Quỹ Hỗ trợ sáng tạo Văn học nghệ thuật Việt Nam”.

Theo khoản 3 Điều 4 Điều lệ Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định 584/QĐ-TTg năm 2022 quy định như sau:

“Phạm vi lĩnh vực hoạt động

1. Liên hiệp hoạt động trên phạm vi cả nước, trong lĩnh vực văn học nghệ thuật theo quy định của pháp luật.

2. Liên hiệp hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam theo đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng, chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ, sự quản lý nhà nước của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và các bộ, ngành khác có liên quan đến lĩnh vực hoạt động của Liên hiệp theo quy định của pháp luật.

3. Liên hiệp là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một tổ chức thành viên theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương, dân chủ.

4. Liên hiệp có quan hệ với các tổ chức văn hóa, văn nghệ ở nước ngoài…”.

Như vậy, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ngoài các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội,… còn có tổ chức chính trị, xã hội – nghề nghiệp.

Do đó, tác giả đề xuất nên bổ sung thêm “tổ chức chính trị - xã hội – nghề nghiệp”, vào dự thảo. Cụ thể như sau:

“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức chính trị - xã hội – nghề nghiệp và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài”.

Về “Lực lượng người nước ngoài đang định cư, làm việc, học tập tại Việt Nam”, tính hết năm 2023, có khoảng 136.800 người nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Trong đó, có hơn 10.000 người không thuộc diện cấp giấy phép lao động, gần 126.000 người thuộc diện cấp giấy phép, bao gồm 91.974 lao động được cấp mới, 15.875 người được gia hạn, trên 10.000 người được cấp lại [1].

Việt Nam xếp hạng 14 trong danh sách những quốc gia người nước ngoài muốn định cư nhất của InterNations năm nay với nhiều hạng mục được chấm điểm cao như công việc và giải trí (hạng 6), tìm kiếm bạn bè (11), thân thiện (11), dễ dàng định cư (hạng 14), mức lương (hạng 18), triển vọng nghề nghiệp (18)… tuy nhiên môi trường kém khi xếp hạng 50 (tình hình chung của các nước Đông Nam Á), chăm sóc sức khỏe (40), giao thông (44), chất lượng cuộc sống (47)…

Điều đó cho thấy, ngoài lượng người Việt Nam ở nước ngoài có nhiều đóng góp xây dựng đất nước thì, lượng người nước ngoài đang định cư, làm việc, học tập tại Việt Nam ngày càng tăng. Đây trở thành một trong những nguồn lực đáng kể trong phát triển kinh tế - xã hội của nước ta [2].

Do đó, tác giả đề xuất bổ sung thêm đối tượng “người nước ngoài tiêu biểu đang định cư, làm việc, học tập tại Việt Nam” vào dự thảo. Cụ thể thành: “1. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài tiêu biểu đang định cư, làm việc, học tập tại Việt Nam”.

Thứ hai, tại khoản 1, Điều 84, dự thảo Nghị quyết đề xuất sửa đổi như sau:

“Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Kiểm toán nhà nước, Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quyền trình dự án luật trước Quốc hội, trình dự án pháp lệnh trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội”.

Tác giả đề xuất bổ sung thêm Chủ tịch Quốc Hội; các ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Bởi lẽ, Chủ tịch Quốc Hội và các ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có nhiệm vụ chuẩn bị các dự án Pháp lệnh và các dự án Luật,… trước khi đưa ra biểu quyết. Do đó, cũng nên có quyền trình dự án Pháp lệnh và dự án Luật,… của riêng mình, trên cơ sở lĩnh vực công tác mà mình đảm nhận. Như vậy, sẽ phát huy hơn nữa vai trò và trách nhiệm cá nhân từng đại biểu Quốc hội, trong đó có Chủ tịch Quốc hội, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội.

Thứ ba, tại khoản 1, Điều 114, dự thảo Nghị quyết đề xuất sửa đổi như sau:

“Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên”.

Tác giả đề xuất sửa đổi như sau:

“Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân cấp trên”.

Vì “cơ quan hành chính nhà nước” chỉ là “khái niệm chung” chứ không phải “Tên gọi cụ thể”.

[1] Theo BÁO NGƯỜI LAO ĐỘNG Online (ngày 02/5/2024).

[2] Theo BÁO THANH NIÊN ĐIỆN TỬ (ngày 29/8/2023).