Tổng kết lịch sử để nâng tầm nhận thức, củng cố niềm tin
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu trước hết là phải nắm thật chắc quan điểm chỉ đạo, yêu cầu và phương pháp tổng kết. Đây là một chỉ dẫn có ý nghĩa nền tảng. Bởi với một chặng đường lịch sử dài một thế kỷ, trải qua biết bao biến động, thử thách, hy sinh, sáng tạo và trưởng thành, nếu chỉ dừng lại ở việc kể lại sự kiện, xếp lại mốc thời gian, cộng gộp các báo cáo cũ, thì sẽ không thể chạm tới chiều sâu thật sự của lịch sử.
Tổng kết lịch sử phải bắt đầu từ sự thật lịch sử, tôn trọng lịch sử, xuất phát từ lịch sử, nhưng không được dừng ở lối biên niên. Điều quan trọng hơn là từ lịch sử ấy phải đúc kết được những vấn đề lớn, bài học lớn, quy luật lớn; làm sáng rõ hơn vì sao Đảng Cộng sản Việt Nam có thể lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, trong những điều kiện nhiều khi vô cùng khó khăn, ngặt nghèo, phức tạp.
Một trong những thông điệp có ý nghĩa đặc biệt của bài phát biểu là tinh thần nhìn nhận lịch sử một cách biện chứng, khách quan và có trách nhiệm. Tổng kết 100 năm phải nhấn mạnh những thành tựu vĩ đại của Đảng và dân tộc ta: từ đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tiến hành công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ, bảo đảm quốc phòng - an ninh, mở rộng đối ngoại, hội nhập quốc tế, đến nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.
Những thành tựu ấy đã làm thay đổi vận mệnh dân tộc, thay đổi vị thế đất nước, củng cố niềm tin của Nhân dân. Từ một đất nước thuộc địa, nửa phong kiến, nghèo nàn, bị chia cắt, chiến tranh tàn phá, Việt Nam đã trở thành một quốc gia độc lập, thống nhất, hòa bình, ổn định, đổi mới, hội nhập, có vị thế ngày càng cao trong khu vực và trên thế giới. Đó là sự thật lịch sử có sức thuyết phục lớn lao.
Nhưng chính vì trân trọng thành tựu, càng phải thẳng thắn nhìn nhận hạn chế. Đề cập đến hạn chế không phải để làm nhẹ đi thành tựu, mà để thành tựu được nhìn nhận đúng tầm vóc, bài học được rút ra đúng bản chất và tương lai được chuẩn bị vững chắc hơn. Một Đảng cầm quyền chân chính không sợ nhìn thẳng vào sự thật, không né tránh những vấn đề khó, không bằng lòng với những kết quả đã đạt được. Bản lĩnh chính trị cũng thể hiện ở chỗ biết tự soi, tự sửa, tự đổi mới, tự nâng cao năng lực lãnh đạo và cầm quyền.
Từ đó, bài phát biểu gợi mở yêu cầu chắt lọc những bài học kinh nghiệm mang tính quy luật: kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; liên tục đổi mới sáng tạo trên nền tảng giữ vững nguyên tắc; dân là gốc; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện; xử lý đúng đắn các mối quan hệ lớn; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Đây không chỉ là những kết luận chính trị, mà còn là những giá trị phương pháp luận có ý nghĩa định hướng lâu dài.
Soi sáng, kiến tạo tương lai dân tộc
Tổng kết quá khứ đã khó, nhưng dự báo tương lai còn khó hơn nhiều, nhất là trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng, sâu sắc và khó lường. Tầm nhìn 100 năm tới không thể là sự kéo dài giản đơn của hiện tại, càng không thể là những mong muốn chủ quan. Tầm nhìn ấy phải có cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, cơ sở khoa học, phương pháp dự báo và tư duy chiến lược dài hạn. Nó phải trả lời những câu hỏi lớn: Việt Nam muốn trở thành một quốc gia phát triển như thế nào trong thế kỷ tới? Những nền tảng nào phải giữ vững? Những động lực mới nào phải được khơi thông? Những đột phá nào cần được vạch ra? Những nguy cơ nào phải chuẩn bị đối mặt? Những giá trị nào phải được bảo vệ và phát huy?
Đây thực chất là câu hỏi về tương lai của dân tộc. Vì vậy, thông điệp về tầm nhìn 100 năm tới cũng là thông điệp về năng lực tổ chức thực hiện. Bài phát biểu nhấn mạnh yêu cầu rõ kế hoạch, rõ sản phẩm, rõ thời hạn, rõ người chịu trách nhiệm, rõ cơ chế phối hợp, rõ điểm đến của từng giai đoạn. Đây là tinh thần rất thực chất. Tư duy chiến lược phải đi cùng kỷ luật tổ chức. Tầm nhìn lớn phải đi cùng cách làm khoa học. Khát vọng cao phải đi cùng năng lực thực hiện cụ thể.
Một điểm rất đáng chú ý khác là yêu cầu đặc biệt coi trọng tư liệu, dữ liệu, nhân chứng lịch sử và các nguồn thông tin có giá trị. Tổng kết 100 năm không thể chỉ dựa vào các báo cáo hành chính. Lịch sử sống trong văn kiện, nhưng cũng sống trong ký ức của nhân chứng; sống trong tư liệu lưu trữ, nhưng cũng sống trong trải nghiệm của cán bộ thực tiễn; sống trong công trình nghiên cứu, nhưng cũng sống trong những bài học được đúc rút từ đời sống nhân dân, từ địa phương, ngành, lĩnh vực, từ những người đã trực tiếp tham gia và chứng kiến các giai đoạn lịch sử.
Đây là một chỉ dẫn rất quan trọng về phương pháp. Muốn kết luận lịch sử có sức thuyết phục, phải có căn cứ chắc chắn. Muốn thống nhất nhận thức, phải nghiên cứu thấu đáo. Muốn củng cố niềm tin, phải dựa trên sự thật, phương pháp khoa học và trách nhiệm chính trị. Có những vấn đề lịch sử đã rõ thì cần khẳng định dứt khoát. Có những vấn đề còn có ý kiến khác nhau thì cần phân tích khách quan, đa chiều. Có những vấn đề cần kết luận thì phải chuẩn bị đầy đủ căn cứ, không né tránh nhưng cũng không nóng vội, giản đơn, chủ quan.
Nhìn rộng hơn, yêu cầu về tư liệu và dữ liệu cũng phản ánh một tư duy hiện đại trong công tác tổng kết. Trong thời đại số, dữ liệu không chỉ là phương tiện kỹ thuật, mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng nhận thức, dự báo và ra quyết định. Một công trình tổng kết tầm vóc 100 năm càng cần được xây dựng trên nền tảng dữ liệu phong phú, chính xác, có kiểm chứng, có khả năng kết nối giữa lịch sử, lý luận và thực tiễn. Khi đó, tổng kết không chỉ là một văn bản, mà có thể trở thành một kho tri thức, một nền tảng tham chiếu cho công tác lãnh đạo, quản lý, nghiên cứu, giáo dục và truyền thông trong nhiều năm tới.
Từ năm 1930 - 2030 là hành trình một thế kỷ Đảng lãnh đạo dân tộc đi qua những bước ngoặt sinh tử: giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước, đổi mới, hội nhập, phát triển. Từ 2030 - 2130 sẽ là một hành trình khác, với những thử thách khác, trong một thế giới khác. Nhưng có những giá trị không thay đổi: độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, vai trò lãnh đạo của Đảng, sức mạnh nhân dân, khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Tổng kết 100 năm vì thế không chỉ là nhìn về quá khứ. Đó là cách chúng ta chuẩn bị cho tương lai bằng sự tỉnh táo của lý trí, chiều sâu của lý luận, sự trung thực trước lịch sử, niềm tin vào nhân dân và khát vọng vươn lên của dân tộc. Lịch sử không trao cho chúng ta quyền tự mãn, mà trao cho chúng ta trách nhiệm. Trách nhiệm ấy là làm cho những hy sinh, thành tựu, bài học của một thế kỷ trở thành nền tảng để kiến tạo một thế kỷ phát triển mới - nơi Việt Nam không chỉ đứng vững trước biến động của thời đại, mà còn tự tin đóng góp vào hòa bình, tiến bộ và văn minh của nhân loại.
theo - Báo Đại biểu nhân dân