Tiêu chuẩn luật sư đã được luật định tương đối đầy đủ

Theo Điều 10 Luật Luật sư hiện hành, công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt, có bằng cử nhân luật, đã được đào tạo nghề luật sư, hoàn thành thời gian tập sự hành nghề luật sư và có đủ sức khỏe thì có thể trở thành luật sư. Có thể thấy, các tiêu chuẩn về chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn và điều kiện hành nghề cơ bản đã được Luật Luật sư quy định tương đối đầy đủ.

Đối với các tiêu chuẩn “tuân thủ Hiến pháp và pháp luật”, “có phẩm chất đạo đức tốt”, mặc dù luật chưa quy định chi tiết nhưng đã được cụ thể hóa tại Điều 2a Nghị định số 137/2018/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo quy định này, pháp luật đã xác định khá cụ thể những trường hợp không đáp ứng tiêu chuẩn về tuân thủ pháp luật hoặc phẩm chất đạo đức để trở thành luật sư, bao gồm các trường hợp bị xử lý kỷ luật, xử lý hành chính hoặc xử lý hình sự liên quan đến hành vi gian dối, trục lợi, xâm phạm an ninh quốc gia, đưa hối lộ, làm ảnh hưởng đến uy tín nghề luật sư hoặc xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Điều đó cho thấy những yêu cầu về chính trị, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật của người hành nghề luật sư trên thực tế đã được lượng hóa thông qua những tiêu chí pháp lý tương đối cụ thể và có thể kiểm chứng được.

Phải xác định được nội hàm pháp lý của tiêu chuẩn này

Điều được giới luật sư và các tổ chức xã hội, nghề nghiệp của luật sư quan tâm không phải là tính đúng đắn của chủ trương, mà là cách thức thể chế hóa chủ trương đó trong quy định của pháp luật. Trong góp ý đối với dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng “bản lĩnh chính trị vững vàng” là khái niệm có tính khái quát cao. Nếu chỉ quy định dưới dạng khẩu hiệu hoặc nguyên tắc chung mà không xác định rõ nội hàm thì sẽ rất khó bảo đảm sự thống nhất trong quá trình áp dụng.

Về phương diện kỹ thuật lập pháp, một tiêu chuẩn pháp lý được sử dụng làm căn cứ để cấp, thu hồi hoặc đình chỉ hiệu lực Chứng chỉ hành nghề luật sư cần phải được xác định bằng những dấu hiệu khách quan, có thể nhận diện và kiểm chứng được trong thực tiễn.

Ngược lại, nếu tiêu chuẩn chỉ dừng lại ở những khái niệm mang tính định tính mà không được lượng hóa thì có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan có thẩm quyền, từ đó ảnh hưởng đến tính minh bạch và tính dự đoán của pháp luật.

Đây cũng là lý do trước đây nhiều ý kiến của giới luật sư góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi) cho rằng việc bổ sung tiêu chuẩn “bản lĩnh nghề nghiệp” là chưa thực sự phù hợp, bởi bản lĩnh nghề nghiệp thường chỉ được kiểm nghiệm trong quá trình hành nghề, rất khó đánh giá một cách khách quan đối với người chưa hành nghề.

Cần kế thừa những quy định đã được thực hiện kiểm nghiệm

Thực tiễn áp dụng Nghị định số 137/2018/NĐ-CP cho thấy hệ thống tiêu chí đánh giá việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và phẩm chất đạo đức của người hành nghề luật sư cơ bản đã phát huy hiệu quả. Do đó, nếu dự thảo Luật Luật sư tiếp tục bổ sung tiêu chuẩn “bản lĩnh chính trị vững vàng” thì cần nghiên cứu kế thừa, luật hóa và hoàn thiện các tiêu chí đã được thực tiễn kiểm nghiệm trong thời gian qua.

Không chỉ đặt ra tiêu chuẩn mà còn phải đảm bảo tính minh bạch của pháp luật

Việc xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng là yêu cầu đúng đắn, phù hợp với chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, trong hoạt động lập pháp, bất kỳ tiêu chuẩn nào được sử dụng làm căn cứ để xác lập, hạn chế hoặc chấm dứt quyền hành nghề cũng phải được quy định một cách rõ ràng, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Một tiêu chuẩn càng quan trọng thì càng cần được xác định bằng những tiêu chí cụ thể. Chỉ khi nội hàm của khái niệm “bản lĩnh chính trị vững vàng” được lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý khách quan, thống nhất và khả thi thì quy định này mới thực sự đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng đội ngũ luật sư vừa có bản lĩnh chính trị, vừa có đạo đức nghề nghiệp trong sáng, giỏi chuyên môn, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.