Giá trị khảo cổ và những phiến đá «kể chuyện»

Khu vực bãi đá cổ được ghi nhận có ít nhất 06 phiến đá chạm khắc cùng 02 di tích cự thạch, phân bố rải rác dọc hai bờ suối Nậm Khoòng. Nổi bật là một phiến đá rộng khoảng 20 m² với hơn 80 hình khắc trên bề mặt — những bức họa, hoa văn phản ánh đời sống, tín ngưỡng, tư duy của cư dân thời Tiền-Sơ sử. Các chuyên gia khảo cổ bước đầu xác định niên đại của những hình khắc này có thể cách vài ngàn năm, và di tích giữ được trạng thái tự nhiên rất đáng quý. Với những giá trị đó, Bãi đá cổ Nấm Dẩn đã được xếp hạng là di tích cấp Quốc gia.

Cảnh quan, thiên nhiên và văn hóa bản địa

Bãi đá cổ nằm giữa thung lũng, bao quanh bởi ruộng bậc thang, nhà sàn người Nùng và rừng chồi, nằm sát dòng suối trong vắt. Khung cảnh thiên nhiên ở đây vẫn giữ được vẻ mộc mạc, thanh tịnh - mùa xuân, khi hoa anh đào rộ nở, những phiến đá rêu phong hòa cùng sắc hoa tạo nên góc cảnh vừa cổ kính vừa nên thơ, rất phù hợp cho du khách thích chụp ảnh, vãn cảnh và tìm lại sự tĩnh lặng.

Cơ sở hạ tầng - từ bảo tồn đến đón khách

Nhận thấy tiềm năng, từ năm 2010 đến nay địa phương và tỉnh đã đầu tư chỉnh trang hạ tầng phục vụ tham quan: hệ thống đường nội khu bê tông, bậc ngắm cảnh bảo vệ phiến đá, nhà chờ đón tiếp khách (nhà sàn bê tông), nhà trưng bày nhỏ, hệ thống vệ sinh công cộng và bãi đỗ xe; đồng thời đã lắp đặt wifi và đảm bảo phủ sóng di động tại vị trí đón khách. Tổng mức đầu tư đến nay được ghi nhận khoảng 6 tỷ đồng. Các hạng mục này nhằm phục vụ khách tham quan, tạo điều kiện phát triển du lịch cộng đồng nhưng vẫn giữ gìn hiện trạng di tích.

Tại khu đón tiếp có dịch vụ ăn uống, quầy lưu niệm và các hình thức trải nghiệm (thuê trang phục truyền thống, trải nghiệm lao động nông nghiệp, tắm suối, câu cá) do cộng đồng địa phương tham gia cung cấp — mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa.

Quản lý, an ninh và môi trường

Hiện di tích do Ủy ban nhân dân xã quản lý, có Ban quản lý điểm và đội ngũ nhân sự vận hành (thuyết minh, phục vụ, bảo vệ). Đơn vị quản lý đã bố trí nhân sự trực giám sát 24/24 tại điểm, duy trì vệ sinh, xử lý rác thải định kỳ, và có phương án phòng cháy chữa cháy, cung cấp điện — nước phục vụ du khách. Đồng thời, đơn vị đã công khai số điện thoại, địa chỉ để tiếp nhận phản ánh từ khách tham quan.

Định hướng phát triển bền vững

Định hướng của địa phương là vừa bảo tồn di tích khảo cổ, vừa phát huy giá trị du lịch cộng đồng — phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm (gặt lúa, làm nương, ẩm thực truyền thống, văn nghệ dân gian), kết nối tour vùng (tham quan cảnh quan, homestay, trải nghiệm nông nghiệp). Việc này đòi hỏi: tiếp tục củng cố hệ thống bảo vệ hiện trạng đá cổ, nâng cao năng lực hướng dẫn du lịch cho cộng đồng, hệ thống xử lý rác-thải và nước thải phù hợp hơn, đồng thời tăng cường quảng bá, kết nối với doanh nghiệp lữ hành có trách nhiệm.

Thông tin hữu ích khi đến tham quan

Vị trí: Thôn Nấm Dẩn, xã Nấm Dẩn. Phương tiện: đường bê tông nối từ trục tỉnh lộ 178 vào điểm, xe cỡ 29 chỗ có thể vào đến gần nhà đón tiếp.

Lưu ý khi tham quan: Tuân thủ nội quy bảo vệ di tích (không khắc, vẽ thêm lên đá), giữ gìn vệ sinh, không tháo rời hay di chuyển hiện vật, đi theo lối đã quy hoạch để bảo vệ bề mặt các phiến đá.

Bãi đá cổ Nấm Dẩn là một tài sản văn hóa - thiên nhiên quý giá của vùng cao. Ở đó, những phiến đá cổ kể chuyện về quá khứ xa xưa, còn khung cảnh ruộng bậc thang và suối rừng kể về cuộc sống hôm nay của người Nùng. Nếu được khai thác, quản lý và quảng bá cẩn trọng, di tích không chỉ là địa chỉ của nghiên cứu khảo cổ mà còn là điểm du lịch cộng đồng bền vững, đem lại lợi ích cho dân địa phương mà vẫn giữ nguyên giá trị di sản.