Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì và phát biểu chỉ đạo Diễn đàn. Đồng chủ trì có Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh và Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga.

Tham dự Diễn đàn có các Phó Chủ tịch Quốc hội, lãnh đạo Chính phủ, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, đại diện các Đoàn đại biểu Quốc hội, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và cơ sở đào tạo.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội, những kết quả đạt được trong thời gian qua là nền tảng quan trọng, song yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát. Việt Nam đang đồng thời triển khai nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược, nhiều nhiệm vụ mang tính đột phá và nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia. Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới, Chủ tịch Quốc hội khẳng định: "Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ".

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, không chỉ hoạt động giám sát mà cả công tác xây dựng pháp luật cũng phải đổi mới tư duy và phương thức thực hiện; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng, rút ngắn thời gian, bảo đảm xây dựng pháp luật nhanh, đúng và sát thực tiễn.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo phương thức giám sát mới với tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, theo đến cùng trách nhiệm và kết quả.

"Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, giá trị của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.

Đề cập công tác xây dựng pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật với tinh thần khẩn trương, quyết liệt. Từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66 đến nay, các cơ quan đã xây dựng khoảng 122 luật, nghị quyết, gồm 94 luật và 28 nghị quyết có chứa quy phạm pháp luật.

Dẫn ý kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm của Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng những điểm nghẽn về thể chế cơ bản đã được tháo gỡ, vấn đề quan trọng hiện nay là tổ chức thực thi pháp luật bảo đảm hiệu quả. Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Diễn đàn tập trung thảo luận bốn định hướng lớn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giám sát.

Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những "điểm nghẽn của điểm nghẽn", các lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

Phân tích vị trí của hoạt động giám sát trong hệ thống chính trị, Chủ tịch Quốc hội cho biết Đảng có công tác kiểm tra, giám sát; Chính phủ có hoạt động thanh tra; Nhà nước có Kiểm toán Nhà nước; còn Quốc hội thực hiện ba chức năng quan trọng là lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Theo Chủ tịch Quốc hội, lập pháp và giám sát phải luôn gắn bó chặt chẽ. Sau khi luật được ban hành, cần kiểm tra việc tổ chức thực hiện, rà soát các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc phát sinh để tiếp tục hoàn thiện thể chế.

Hoạt động giám sát cũng phải tập trung vào những vấn đề thực tiễn đặt ra, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ điểm nghẽn ở cả Trung ương và địa phương, nhất là trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. "Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cho rằng Diễn đàn không chỉ nhìn lại thực tiễn mà còn phải góp phần hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho toàn bộ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, trả lời ba câu hỏi lớn: giám sát vấn đề gì để tạo chuyển biến lớn nhất; giám sát bằng phương thức nào để bảo đảm thực chất nhất; và làm thế nào để mọi kết luận, kiến nghị giám sát đều được thực hiện đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, kết quả Diễn đàn cần được chắt lọc thành những định hướng, nhiệm vụ và giải pháp khả thi, làm cơ sở xây dựng chương trình giám sát trọng tâm của Quốc hội khóa XVI, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị các cơ quan báo chí lan tỏa mạnh mẽ tinh thần của Diễn đàn, góp phần xây dựng nhận thức thống nhất trong toàn hệ thống chính trị về yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát, hướng tới nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, hiệu lực và hiệu quả.

Kết thúc bài phát biểu, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ mong muốn Diễn đàn không chỉ đưa ra thêm những kiến nghị mới mà quan trọng hơn là góp phần hình thành tư duy giám sát mới của Quốc hội khóa XVI: giám sát để kiến tạo phát triển, giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia, cao nhất là phục vụ nhân dân và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Sau phát biểu khai mạc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, các đại biểu nghe phát biểu của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; báo cáo đề dẫn do Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày; và một số tham luận của các đại biểu.