Tôi rất ấn tượng với chủ đề của Diễn đàn năm nay: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ khóa XVI”. Chủ đề này là câu trả lời trực tiếp của Quốc hội cho yêu cầu cấp bách nhất mà Trung ương vừa đặt ra ở Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, thể hiện ở ba điểm:

Thứ nhất, về thời điểm tiếp nối mạch chỉ đạo của Hội nghị Trung ương 3. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ “điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi”, “khâu cốt tử là tổ chức thực hiện”, và yêu cầu “biến tốc độ ban hành thành tốc độ thực hiện”. Diễn đàn diễn ra ngay sau khi Hội nghị Trung ương 3 bế mạc cùng với Chủ đề “Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế” chính là sự nối tiếp thông điệp đó trên phương diện lập pháp: giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp chính là công cụ hiến định để rút ngắn khoảng cách giữa “định hướng chiến lược” và “hành động thực tế”.

Thứ hai, gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số, giám sát trở thành công cụ bảo vệ mục tiêu. GDP 6 tháng đầu năm nay của nước ta tăng 8,18%, cao nhất cùng kỳ 16 năm qua nhưng vẫn dưới mục tiêu; để cả năm đạt “ít nhất 10%” và tạo nền cho tăng trưởng hai con số bền vững là nhiệm vụ, theo lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là “rất thách thức”. Một mục tiêu như vậy không thể đạt được chỉ bằng các nghị quyết mà phải bằng thực thi không tắc nghẽn, không lãng phí nguồn lực, không để dự án tồn đọng. Trong bối cảnh đó, giám sát không còn đứng ngoài với vai trò “hậu kiểm”, mà trở thành công cụ trực tiếp bảo vệ mục tiêu tăng trưởng: phát hiện sớm điểm nghẽn chính sách, thúc nguồn lực được khơi thông, theo dõi đến cùng việc thực hiện kiến nghị. Chuyển sang giám sát theo thời gian thực dựa trên dữ liệu, về bản chất, chính là “bảo vệ mục tiêu tăng trưởng theo thời gian thực”.

Thứ ba, về sự phù hợp với bộ máy mới. Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và bộ máy tinh gọn, khối lượng công việc lớn hơn trong khi biên chế ít hơn. Công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vì thế không còn là lựa chọn tham khảo, mà là con đường tất yếu để duy trì và nâng hiệu lực giám sát trên phạm vi 34 Đoàn đại biểu Quốc hội và tuyến cơ sở. Chủ đề Diễn đàn do đó là rất “đúng việc, đúng thời điểm”.

Có thể nói, chủ đề Diễn đàn giám sát năm nay đã góp phần nâng tầm giám sát, qua đó củng cố kiểm soát quyền lực, giữ cho “bốn bước chuyển chiến lược” của Trung ương và mục tiêu tăng trưởng hai con số không dừng lại ở chủ trương mà đi đến cùng bằng kết quả thực tế.

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Cần Thơ Tô Ái Vang: Giám sát để phát triển, kiến tạo và vì lợi ích của quốc gia, dân tộc

Đây là Diễn đàn về hoạt động giám sát đầu tiên của Quốc hội trong nhiệm kỳ khóa XVI, nhằm xác định những định hướng trọng tâm, những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt cần tập trung giám sát trong nhiệm kỳ, bảo đảm “trúng”, “đúng” những “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong phát triển, những vấn đề bức xúc mà cử tri, Nhân dân đặc biệt quan tâm.

Chủ đề của Diễn đàn là một lời cam kết mạnh mẽ của Quốc hội khóa XVI với một tư duy giám sát mới: Giám sát để phát triển, giám sát để kiến tạo và giám sát vì lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động khó lường cùng với các mối đe dọa phi truyền thống như: biến đổi khí hậu, khủng hoảng an ninh mạng, dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng…, Đảng ta đã sáng suốt nhận diện và lãnh đạo đất nước thực hiện mô hình quản trị quốc gia hoàn toàn mới, giải phóng triệt để các nguồn lực phát triển, kiến tạo một không gian phát triển mới vượt qua các rào cản hành chính, thiết lập trục chỉ đạo chiến lược thông suốt và tạo động lực mạnh mẽ cho cấp cơ sở hành động linh hoạt.

Để tầm nhìn này được hiện thực hóa, Quốc hội khóa XVI đứng trước yêu cầu bắt buộc phải chuyển từ “kiểm tra tính tuân thủ quy trình văn bản” sang “đánh giá hiệu quả kiến tạo chiến lược và đo lường kết quả thực tế”. Đây không phải là một lựa chọn, mà là một tất yếu chiến lược, bởi lẽ bộ máy hành chính tinh gọn nên vận hành phải "siêu tốc", yêu cầu cơ chế giám sát của Quốc hội phải tương thích.

Điểm nhấn của Quốc hội khóa XV là đã thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026. Cùng với đó là sửa đổi, bổ sung hàng loạt các luật để bắt kịp xu thế, đặt nền móng pháp lý vững chắc với các nguyên tắc mới về gắn kết chặt chẽ giữa giám sát với hoàn thiện thể chế.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XVI là áp lực giám sát một khối lượng công việc khổng lồ phát sinh sau sáp nhập cấp tỉnh, cấp xã với các vấn đề cực kỳ phức tạp: cải cách hành chính, chuyển đổi công năng và định giá tài sản công, các dự án trọng điểm quốc gia, liên kết vùng… Nếu giám sát không sát sao, rất dễ xảy ra thất thoát tài sản nhà nước. Vì thế, giám sát của Quốc hội khóa XVI phải vươn tầm, trở thành công cụ quản trị quốc gia hiện đại, vừa bảo đảm tính pháp quyền, vừa mở đường và kiến tạo không gian cho sự phát triển bền vững.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng): Góp phần hình thành tư duy giám sát hiện đại của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Diễn đàn năm nay có ý nghĩa đặc biệt vì đây là diễn đàn đầu tiên về hoạt động giám sát của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, được tổ chức trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Ở góc độ rộng hơn, tôi cho rằng, cần nhìn nhận hoạt động giám sát không chỉ là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, mà là một mắt xích quan trọng trong toàn bộ chu trình hoạch định và hoàn thiện chính sách. Nếu lập pháp tạo ra khuôn khổ pháp luật, thì giám sát chính là quá trình kiểm chứng xem chính sách đó có thực sự đi vào cuộc sống hay không, có đạt được mục tiêu đặt ra hay không và cần điều chỉnh ở đâu để phù hợp hơn với thực tiễn.

Nói cách khác, giám sát là cơ chế phản hồi của Nhà nước. Một hệ thống giám sát hiệu quả sẽ giúp phát hiện không chỉ những hạn chế trong tổ chức thực hiện mà cả những khoảng trống của thể chế, những quy định không còn phù hợp và những vấn đề mới phát sinh mà quá trình xây dựng pháp luật trước đó chưa dự liệu hết. Chính những thông tin phản hồi này sẽ trở thành cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

Vì vậy, tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ không chỉ là nơi trao đổi kinh nghiệm về kỹ năng giám sát, mà còn góp phần hình thành tư duy giám sát hiện đại của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI: giám sát dựa trên bằng chứng, dựa trên dữ liệu, theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát và lấy hiệu quả thực thi chính sách làm thước đo cuối cùng.

Theo tôi, điểm nhấn “từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế” trong chủ đề Diễn đàn thể hiện rất rõ yêu cầu đổi mới của hoạt động giám sát trong giai đoạn hiện nay. Trong quản trị hiện đại, giá trị của một chính sách không nằm ở mục tiêu được đặt ra hay số lượng văn bản được ban hành, mà nằm ở kết quả chính sách tạo ra trong thực tiễn. Tương tự như vậy, giá trị của một cuộc giám sát không chỉ nằm ở việc phát hiện vấn đề hay ban hành báo cáo, mà ở việc những kiến nghị sau giám sát có được thực hiện hay không và những chuyển biến đó có thể được kiểm chứng, đo lường bằng kết quả cụ thể hay không.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển dữ liệu hiện nay, hoạt động giám sát cũng cần tiếp tục đổi mới phương pháp. Bên cạnh các báo cáo hành chính, cần khai thác hiệu quả hơn các cơ sở dữ liệu quốc gia, các chỉ số đánh giá kết quả thực thi chính sách và phản ánh của người dân, doanh nghiệp để có cái nhìn khách quan, toàn diện hơn về hiệu quả quản lý nhà nước.

Tôi cho rằng, một cuộc giám sát chỉ thực sự hoàn thành khi các kiến nghị được thực hiện và tạo ra những thay đổi tích cực, có thể đo lường được trong đời sống kinh tế - xã hội. Đó cũng là mục tiêu cao nhất của hoạt động giám sát: không chỉ phát hiện vấn đề, mà góp phần giải quyết vấn đề, hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.