Kỳ họp đặt nền móng trên ba phương diện: con người, thể chế và quyết sách phát triển
- Quốc hội Khóa XVI vừa kết thúc kỳ họp đầu tiên với nhiều kết quả quan trọng. Ông có thể chia sẻ ấn tượng của mình về kỳ họp này?
- Điều để lại ấn tượng sâu sắc nhất đối với tôi là Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI không chỉ hoàn thành tốt chức năng “khởi động bộ máy” của một nhiệm kỳ mới, mà thực sự đã mở ra khí thế hành động mới của Quốc hội. Chỉ trong 12 ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm, Quốc hội đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra; vừa kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước, vừa thông qua 9 luật, 31 nghị quyết, quyết định các kế hoạch phát triển 5 năm và nhiều vấn đề kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát có ý nghĩa nền tảng cho cả nhiệm kỳ.
Nói cách khác, đây không phải là một kỳ họp chỉ để “ổn định tổ chức”, mà là kỳ họp đặt nền móng đồng thời trên ba phương diện: con người, thể chế và quyết sách phát triển. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội đã phát đi một thông điệp rõ ràng: không chờ đợi, không chậm nhịp trước yêu cầu phát triển mới của đất nước; việc gì đã chín, đã rõ, được thực tiễn đòi hỏi thì phải quyết tâm làm ngay, làm chắc, làm đến nơi đến chốn.
Kỳ họp thứ Nhất còn gây ấn tượng với tôi bởi chiều sâu chính trị và chiều sâu thực tiễn. Kỳ họp diễn ra ngay sau thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2031, sớm hơn thông lệ, thời gian họp ngắn nhưng chất lượng thảo luận tốt, không khí nghị trường dân chủ, sôi nổi, nhiều đại biểu mới bắt nhịp rất nhanh; lãnh đạo Quốc hội điều hành linh hoạt, đại biểu làm việc với cường độ cao kể cả cuối tuần, sẵn sàng bổ sung các nội dung mới, nóng và cấp thiết vào chương trình.
Với người làm công tác khoa học, công nghệ và môi trường, tôi đặc biệt tâm đắc ở tinh thần phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị hiện đại đã không chỉ xuất hiện trong định hướng lớn của kỳ họp, mà đã bắt đầu thấm vào tư duy lập pháp và điều hành nghị trường. Điều đó tạo niềm tin rằng, Quốc hội khóa XVI sẽ không chỉ ban hành nhiều quyết sách đúng, mà còn có khả năng kiến tạo những động lực phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên mới.
- Một trong những nội dung quan trọng của kỳ họp là công tác nhân sự, ông đánh giá thế nào về kết quả công tác nhân sự đã được Quốc hội xem xét, quyết định?
- Tôi đánh giá rất cao kết quả công tác nhân sự tại Kỳ họp thứ Nhất. Đây là nội dung trọng tâm của kỳ họp và đã được tiến hành hết sức nghiêm túc, chặt chẽ, bài bản, đúng quy trình của Đảng và quy định của pháp luật, đồng thời bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và sự đồng thuận rất cao trong Quốc hội. Kỳ họp đã xem xét, quyết định cơ cấu tổ chức, bầu và phê chuẩn 39 nhân sự cấp cao của bộ máy nhà nước; nhiều chức danh nhận được mức tín nhiệm rất cao của đại biểu Quốc hội. Giá trị lớn nhất của kết quả này không chỉ nằm ở việc hoàn thành quy trình nhân sự đúng luật, mà ở chỗ đã tạo lập được sự ổn định, kế thừa và thông suốt trong toàn bộ hệ thống lãnh đạo của bộ máy nhà nước ngay sau bầu cử. Một nhiệm kỳ muốn bắt đầu mạnh mẽ, thì trước hết phải có bộ máy được kiện toàn đồng bộ, có thẩm quyền rõ, trách nhiệm rõ, tinh thần chính trị rõ; và kỳ họp này đã làm được điều đó với chất lượng rất tốt.
Từ góc độ rộng hơn, tôi cho rằng thành công của công tác nhân sự lần này còn cho thấy sự chuẩn bị công phu về nguồn cán bộ và sự trưởng thành của đội ngũ đại biểu. Các ý kiến tại họp báo đều nhấn mạnh rằng, những nhân sự được bầu và phê chuẩn là những cán bộ đã được rèn luyện qua thực tiễn, có bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và năng lực tổ chức thực hiện.
Cùng với đó, cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng có bước tiến tích cực: chất lượng đại biểu được nâng lên, tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách trúng cử đạt 40%, cao nhất từ trước đến nay, và 100% đại biểu dự kiến hoạt động chuyên trách trúng cử. Đây là “vốn chính trị” rất quan trọng cho cả nhiệm kỳ, bởi khi nhân sự được chuẩn bị tốt và được Quốc hội tín nhiệm cao, chúng ta có thêm cơ sở để tin tưởng vào sự thống nhất trong lãnh đạo, sự quyết liệt trong chỉ đạo điều hành và sự nâng tầm trong hoạt động lập pháp, giám sát, quyết định các vấn đề hệ trọng của đất nước.
Công tác lập pháp phải đi trước một bước, nhưng không được đi xa thực tiễn
- Như ông vừa chia sẻ, kỳ họp này không chỉ nhằm "ổn định tổ chức" mà còn đặt nền móng về thể chế và quyết sách phát triển khi Quốc hội đã bắt tay ngay vào công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giải quyết ngay vấn đề cấp thiết đặt ra. Điều này thể hiện tinh thần hành động rõ nét của Quốc hội ngay từ đầu nhiệm kỳ, thưa ông?
- Tinh thần Quốc hội hành động, Quốc hội kiến tạo và Quốc hội phản ứng chính sách nhanh trước yêu cầu của thực tiễn đã thể hiện rõ nét qua chương trình nghị sự của Kỳ họp thứ Nhất. Điểm rất đáng chú ý là Quốc hội không tách rời công tác nhân sự với công tác lập pháp và quyết sách phát triển.
Ngay trong kỳ họp đầu nhiệm kỳ, Quốc hội đã xem xét, thông qua hàng loạt luật và nghị quyết quan trọng; dành thời gian thảo luận sâu về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, kế hoạch tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, kế hoạch đầu tư công trung hạn; đồng thời sẵn sàng điều chỉnh chương trình, bổ sung 4 nội dung mới và làm việc thêm nửa ngày để xử lý những vấn đề cấp thiết phát sinh. Việc các đại biểu làm việc với cường độ cao, kể cả thứ Bảy và Chủ nhật, cho thấy một tinh thần rất rõ: không để nhịp độ của bộ máy làm chậm nhịp độ phát triển; không để kỳ họp đầu nhiệm kỳ chỉ dừng ở việc “sắp xếp tổ chức”, mà phải trở thành kỳ họp hành động ngay từ những ngày đầu.
Thông điệp lớn nhất ở đây là công tác lập pháp phải đi trước một bước, nhưng không được đi xa thực tiễn. Những nội dung được Quốc hội xem xét và thông qua tại kỳ họp này đều bám rất sát các "điểm nghẽn" thật của nền kinh tế và đời sống xã hội: từ sửa đổi, hoàn thiện các luật để nâng chất lượng quản trị; đến cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm đất đai trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng kéo dài, điều chỉnh chính sách thuế để hỗ trợ tăng trưởng, quyết định các chương trình trung hạn để dẫn dắt đầu tư công và ổn định vĩ mô.
Dưới góc nhìn của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, tôi càng thấy rõ yêu cầu phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”, lấy dữ liệu, bằng chứng, đánh giá tác động và công nghệ làm nền tảng cho hoạch định chính sách. Quốc hội bắt tay ngay vào những việc ấy từ đầu nhiệm kỳ, theo tôi, chính là biểu hiện của bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng phát triển.
- Một trong những điểm nhấn trong cách thức tiến hành Kỳ họp thứ Nhất là sự phối hợp rất chặt chẽ giữa Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội với Chính phủ và các bộ, ngành trong việc trình Quốc hội xem xét, giải quyết ngay những vấn đề cấp bách thực tiễn đang đặt ra. Ông kỳ vọng gì vào sự phối hợp giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp trong nhiệm kỳ này?
- Đúng vậy, sự phối hợp giữa Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội với Chính phủ và các bộ, ngành trong thời gian qua là rất kịp thời, bài bản và thực chất. Ngay từ ngày 9/3/2026, Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ đã có hội nghị để thống nhất nội dung, chương trình kỳ họp, rà soát tiến độ chuẩn bị hồ sơ, xác định rõ yêu cầu về chất lượng và thời hạn tài liệu trình Quốc hội. Tại hội nghị này, phía Chính phủ cho biết dự kiến trình 32 hồ sơ; phía Quốc hội yêu cầu các bộ, ngành phối hợp chặt chẽ để hoàn thiện hồ sơ đúng hạn, nội dung nào chưa chín, chưa bảo đảm chất lượng thì tiếp tục chuẩn bị kỹ hơn. Tôi cho rằng, đó là một cách làm rất đúng: phối hợp từ sớm, từ xa, từ khâu chuẩn bị chính sách, chứ không đợi đến nghị trường mới xử lý.
Nhờ vậy, kỳ họp diễn ra thông suốt, nhiều nội dung lớn được chuẩn bị công phu, thẩm tra kịp thời, giải trình rõ ràng; và quan trọng hơn, tinh thần “đồng hành để giải quyết vấn đề của đất nước” đã được thể hiện rất cụ thể và hiệu quả.
Tuy nhiên, kỳ vọng của tôi trong nhiệm kỳ này còn cao hơn ở khâu sau kỳ họp. Thách thức lớn nhất bây giờ không chỉ là ban hành luật, mà là tổ chức thi hành luật cho thật tốt, để pháp luật không chỉ "đúng trên giấy" mà còn phát huy hiệu quả trong cuộc sống.
Báo cáo giám sát cho thấy, trong năm 2025 vẫn còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm luật có hiệu lực và còn 47 điều, khoản của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành quy định chi tiết; Thủ tướng Chính phủ vừa tiếp tục yêu cầu siết chặt trách nhiệm người đứng đầu, xử lý dứt điểm số văn bản còn nợ, đồng thời khẩn trương chuẩn bị một khối lượng rất lớn văn bản hướng dẫn cho các luật, nghị quyết có hiệu lực trong tháng 5 và tháng 7/2026.
Vì vậy, tôi kỳ vọng sự phối hợp giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp trong nhiệm kỳ này sẽ đi theo ba yêu cầu: sớm hơn trong chuẩn bị chính sách; sâu hơn trong phản biện, thẩm tra, đánh giá tác động và chia sẻ dữ liệu; sát hơn trong tổ chức thực hiện, với tinh thần rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm.
Riêng với lĩnh vực khoa học, công nghệ và môi trường, tôi mong sự phối hợp ấy sớm chuyển hóa thành các chương trình hành động mạnh mẽ về công nghệ chiến lược, hạ tầng số, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và giám sát thi hành, để mỗi quyết sách lớn của Quốc hội sớm trở thành năng lực phát triển mới của đất nước.
- Xin cảm ơn đại biểu!
THEO Thanh Chi thực hiện - Báo Đại biểu nhân dân