Trên những cánh đồng lúa ở xã Thạnh Quới, thành phố Cần Thơ, sau mỗi vụ thu hoạch, thay vì khói đồng mịt mù từ việc đốt rơm rạ như trước đây, nay người dân đã quen với hình ảnh những cuộn rơm vàng được thu gom ngay ngắn, vận chuyển về nơi tập kết để tiếp tục một hành trình mới. Từ phụ phẩm từng bị xem là phế thải, rơm đang trở thành mắt xích quan trọng trong mô hình nông nghiệp tuần hoàn mà Hợp tác xã Tiến Thuận kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh và giảm phát thải, mô hình của Hợp tác xã Tiến Thuận được xem là một trong những điểm sáng của địa phương. Không chỉ tập trung sản xuất lúa chất lượng cao, hợp tác xã còn tận dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp để tạo ra giá trị gia tăng, góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên và giảm tác động đến môi trường.
Theo đó, sau khi thu hoạch, lượng rơm trên đồng được thu gom bằng máy cuộn chuyên dụng thay vì đốt bỏ. Nguồn nguyên liệu này được đưa vào sản xuất nấm rơm. Sau khi kết thúc quá trình nuôi trồng, phần bã rơm tiếp tục được xử lý, ủ thành phân hữu cơ để phục vụ sản xuất nông nghiệp. Phân hữu cơ lại được đưa trở lại đồng ruộng, bổ sung dinh dưỡng cho đất và giảm một phần lượng phân bón hóa học phải sử dụng.
Quy trình ấy đã tạo nên một vòng tuần hoàn khép kín, trong đó gần như mọi sản phẩm tạo ra từ cây lúa đều được khai thác hiệu quả. Hạt lúa trở thành sản phẩm thương mại, rơm trở thành nguyên liệu sản xuất nấm, còn phần phụ phẩm sau sản xuất nấm lại được tái chế thành phân bón phục vụ cho vụ mùa tiếp theo.
Điều đáng nói là mô hình này không chỉ mang lại ý nghĩa về môi trường mà còn đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch, rơm rạ thường bị bỏ lại trên đồng hoặc đốt bỏ để làm đất cho vụ mới. Cách làm này vừa gây lãng phí nguồn hữu cơ quý giá, vừa làm gia tăng phát thải khí nhà kính. Khi được thu gom và đưa vào chuỗi sản xuất tuần hoàn, rơm trở thành một nguồn thu nhập bổ sung cho nông dân, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.
Những năm gần đây, Hợp tác xã Tiến Thuận còn là một trong những đơn vị tiên phong tham gia thực hiện Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là cơ hội để hợp tác xã tiếp cận các quy trình sản xuất tiên tiến, từng bước chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang nền nông nghiệp hiện đại và thân thiện với môi trường
Trong quá trình triển khai mô hình thí điểm, hợp tác xã đã vận động xã viên áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật đồng bộ như giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón hợp lý, quản lý nước tưới hiệu quả và tăng cường cơ giới hóa trong sản xuất. Những giải pháp này giúp giảm chi phí đầu vào, hạn chế sâu bệnh, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động trồng lúa.
Thực tế cho thấy, khi giảm lượng giống gieo sạ xuống mức phù hợp, cây lúa phát triển thông thoáng hơn, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Nông dân giảm được lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trên đồng ruộng, góp phần bảo vệ môi trường sản xuất. Bên cạnh đó, việc quản lý nước theo quy trình kỹ thuật cũng giúp tiết kiệm chi phí và hạn chế phát thải trong quá trình canh tác
Không chỉ dừng lại ở hiệu quả sản xuất, mô hình của Hợp tác xã Tiến Thuận còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân về giá trị của phụ phẩm nông nghiệp. Nếu trước đây rơm rạ thường bị xem là phần bỏ đi sau thu hoạch thì nay đã trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng trong chuỗi sản xuất. Sự thay đổi ấy cho thấy tư duy sản xuất nông nghiệp đang dần chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần sang nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích canh tác.
Để duy trì và phát triển mô hình, hợp tác xã chú trọng liên kết với doanh nghiệp, đơn vị thu mua và các tổ chức hỗ trợ sản xuất. Thông qua các mối liên kết này, nông dân có điều kiện tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp hợp tác xã phát triển bền vững trong điều kiện sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu và biến động thị trường.
Từ thực tiễn tại Tiến Thuận có thể thấy, nông nghiệp tuần hoàn không phải là câu chuyện xa vời mà hoàn toàn có thể triển khai hiệu quả ngay trên đồng ruộng nếu biết tận dụng hợp lý nguồn tài nguyên sẵn có. Việc biến rơm rạ thành nguyên liệu sản xuất, biến phụ phẩm thành phân bón hữu cơ đã giúp gia tăng giá trị cho cây lúa, đồng thời giảm áp lực lên môi trường.
Trên những cánh đồng ở Thạnh Quới hôm nay, mỗi vụ mùa không chỉ mang lại những hạt gạo chất lượng cao mà còn tạo ra một chuỗi giá trị mới từ chính những phụ phẩm nông nghiệp. Hành trình xây dựng mô hình tuần hoàn của Hợp tác xã Tiến Thuận cho thấy hướng đi đúng đắn trong phát triển nông nghiệp xanh, nơi hiệu quả kinh tế được gắn với trách nhiệm môi trường và sự phát triển bền vững của cộng đồng nông thôn./.