Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, năng lượng mới... đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển của các quốc gia, thông điệp của người đứng đầu Quốc hội chính là yêu cầu đổi mới đối với toàn bộ hoạt động của các cơ quan Quốc hội.
Trong hoạt động của Quốc hội, “đi sau thực tiễn” không đơn thuần là chậm một bước. Sự chậm trễ về thể chế, chậm trễ trong các quyết sách có thể gây ách tắc, đình trệ trên diện rộng, tác động lớn tới đời sống, sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp, thậm chí là sự phát triển của quốc gia. Lĩnh vực khoa học công nghệ là một minh chứng như vậy. Chỉ riêng trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua hoặc sửa đổi, bổ sung rất nhiều luật điều chỉnh các lĩnh vực mới, khó, như: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Đường sắt, Luật Điện lực; Luật Năng lượng nguyên tử..., thậm chí có những luật đã đưa Việt Nam trở thành một trong các quốc gia trên thế giới đi tiên phong về thể chế như Luật Trí tuệ nhân tạo. Quốc hội cũng thông qua chủ trương đầu tư xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận; chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các dự án đường sắt đô thị của TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, các tuyến đường sắt chiến lược Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai và Hà Nội - Bắc Ninh - Quảng Ninh nhằm tạo động lực phát triển đất nước... Đây đều là những lĩnh vực mà công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình quản trị thay đổi hết sức nhanh chóng, đòi hỏi hệ thống thể chế phải hết sức linh hoạt, vừa điều chỉnh được các vấn đề của hiện tại vừa phải có tầm nhìn dài hạn để xử lý các vấn đề phát sinh, phát triển trong tương lai.
Điều đáng chú ý trong chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội không nằm ở yêu cầu tăng khối lượng công việc, mà là thay đổi phương thức làm việc. Một ví dụ cụ thể là khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”. Như vậy, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phải chủ động rà soát ngay hệ thống luật pháp, nghị quyết đã ban hành xem nội dung này đã được đề cập chưa, ở mức độ nào, hình thức nào; từ đó, chủ động phối hợp với Chính phủ để xây dựng các chính sách kịp thời, "đi tắt đón đầu" chứ không chờ cơ quan trình mới tiến hành thẩm tra, đánh giá. Gợi mở này của Chủ tịch Quốc hội cũng chính là tinh thần “đi trước một bước” về thể chế đối với các cơ quan của Quốc hội.
Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu phải chuyển mạnh từ “thẩm tra hồ sơ” sang “thẩm tra chính sách và tham mưu chiến lược”. Đây không chỉ là sự thay đổi về quy trình hành chính, mà là sự thay đổi sâu sắc về vai trò của các Ủy ban trong quy trình lập pháp. Nếu thẩm tra hồ sơ chủ yếu rà soát những gì đã có, thì thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược đòi hỏi phải "nhìn thấy những gì sắp đến, có thể xảy ra".
Muốn vậy, các Ủy ban phải mạnh hơn về năng lực dự báo, năng lực phản biện và khả năng phát hiện sớm vấn đề từ thực tiễn. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các Ủy ban phải “mạnh về chuyên môn, mạnh về dữ liệu và mạnh về chuyên gia” cũng là vì thế. Không có dữ liệu đầy đủ, hoạt động lập pháp, giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng quốc gia của Quốc hội sẽ phụ thuộc vào báo cáo, tờ trình, hồ sơ dự án của các cơ quan trình. Không có chuyên gia giỏi, rất khó theo kịp những lĩnh vực công nghệ thay đổi từng ngày. Và không có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, rất khó xuất hiện những đề xuất chính sách mang tính đột phá.
Thông điệp trên càng có ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh Quốc hội khóa XVI sẽ phải xử lý khối lượng công việc rất lớn, trong đó sẽ có nhiều hơn những việc chưa có tiền lệ, việc khó, việc phức tạp. Yêu cầu không đi sau thực tiễn, do đó, phải trở thành chuẩn mực chung đối với các cơ quan của Quốc hội.
Muốn không đi sau thực tiễn, điều quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy và cách thức tổ chức hoạt động. Các Ủy ban phải đi thực tế sớm hơn, tiếp cận thông tin sớm hơn, phối hợp chính sách từ sớm hơn. Chuyển đổi số trong hoạt động của Quốc hội cũng phải đi vào thực chất, lấy dữ liệu làm nền tảng cho giám sát và lập pháp, đúng như yêu cầu “không giấy tờ, xử lý công việc dựa trên dữ liệu” mà Chủ tịch Quốc hội đặt ra.
Khi thực tiễn thay đổi từng ngày, các cơ quan của Quốc hội không thể chỉ làm nhiều hơn theo cách cũ. Điều quan trọng hơn là phải làm khác đi - chủ động hơn, có năng lực dự báo tốt hơn, phải có tầm nhìn chiến lược hơn. Cách làm phải mới hơn, sáng tạo và chủ động hơn trên tinh thần "đúng vai, thuộc bài"... Thể chế không thể đi chậm hơn thực tiễn. Vì thế, các Ủy ban của Quốc hội càng không được phép sau thực tiễn.
theo - Báo Pháp luật VN
https://daibieunhandan.vn/khong-duoc-phep-di-sau-thuc-tien-10418087.html